Ik vind Bhagwan/Osho een rare kwieb, deel 2

In de HP van november 2009 is een artikel te lezen over "Kinderen van Bhagwan", mensen die terugkijken op het leven in de commune. Lees het artikel hier.

Ik vind Bhagwan/Osho een rare kwieb

Op Facebook blogde ik een quote van Bhagwan/Osho die ik wel aardig vond en gaf daarbij aan dat ik hem een rare kwieb vond. Nu heeft ieder recht op zijn of haar mening, maar omdat ik te weinig over hem gelezen heb of niet bij hem op de thee ben geweest zou ik er niets van af weten. Zou mijn mening een vooroordeel zijn.
In mijn verweer gaf ik o.a. aan dat ik Mein Kampf van A. Hitler ook niet hoef te hebben gelezen om over hem een mening te hebben.... De discussie heb ik verwijderd, te persoonlijk en argumentum ad hominem, op de man spelen in een discussie, vind ik niet zuiver. Academisch onwaardig.
Maar goed, zwaarder geschut nu om mijn mening over deze charlatan te versterken. Vooraf wil ik duidelijk aangeven dat het hier om mijn mening gaat waarmee men het niet eens hoeft te zijn, maar gebruik maken van autoriteitsargumenten om mijn mening te ontkrachten.... Ik baseer mij op bronnen, ben daar open over, en op mijn allergie ten opzichte van alles wat naar sekten en sektarisch gedrag riekt. "Als je volgt hoef je niet te denken" is een uitspraak van mij dit aangeeft. Evenals de gevleugelde woorden van Immanuel Kant; "Sapere Aude", heb de moed om je eigen verstand te gebruiken zonder door anderen te worden geleid, er een is om kritisch naar de wereld om je heen te kijken.
Voor mij is iedereen gelijk om te geloven wat hij of zij wil en als men daar gelukkig mee is, prima, maar probeer mij niet te overtuigen dat het aangehangen van jouw geloof geloof of religie zo geweldig is. Voor de gelovige ja, haal je daar je zekerheden uit, prima. Ben je daar gelukkig mee, prima.  Maar blijf wel kritisch (na)denken.

De Indiase goeroe Bhagwan Shree Rajneesh droomde van een nieuwe mens, spiritueel en sensueel tegelijk, een synthese van oosterse mystiek en westers materialisme. Deze mens zou het licht zien in zijn commune, een oase van liefde, vrijheid, vreugde en harmonie. In werkelijkheid creëerde hij een zwaar bewapende totalitaire gemeenschap die een broeinest werd van criminele activiteiten. Hoe kon dat gebeuren?

Lees hier het artikel: De val van Rajneeshpurham. Opkomst en ondergang van de Bhagwanbeweging.
Of het artikel over Maroesja Perizonius die als kind opgroeide in een Baghwancommune in Nederland en als zovele ander commune kinderen door hun ouders werden verwaarloosd. De documentaire "Communekind" die over Perizonius gaat is hier te zien.

Om de stripheld Obelix te parafraseren: "Rare jongens, die sektariërs".

In einem kleinen Paradies

Gisteren was ik sinds lange tijd weer eens een dag in Amsterdam. Het hoofddoel was om een bezoek te brengen aan het verbouwde en opnieuw geopende Stedelijk Museum. Dit was een hernieuwde kennismaking met vertrouwde schilderijen en werk van een voor ons onbekende kunstenaar Mike Kelley. Zijn knuffeldierenkunst en films brachten de nodige glim- en grimlach op het gezicht. Het waren bijzonder prettige uurtjes in het Stedelijk.
Behalve een stadswandeling was er ook nog een subdoeltje om naar Amsterdam te reizen. Enige tijd geleden had ik in de NRC gelezen over de Duitse boekhandel Die Weisse Rose aan de Rozengracht in Amsterdam. De enige Duitse boekhandel in Nederland. Voor diegenen die mij wat beter kennen weten dat ik graag Duitse auteurs lees en dan vaak ook bij voorkeur in het Duits. De boekinkoop doe ik meestal in Duitsland of Zwitserland en bij Die Weisse Rose was ik, en dat moet ik misschien wel tot mijn schande bekennen, nog nooit geweest.
Wel, toen ik de drempel van de winkel overging leek het of ik in een klein paradijs aangekomen was. Een boekwinkel vol met boeken, vanaf de grond tot aan het plafond. Een winkel waar je niet geteisterd wordt door stapels bestellers maar een collectie. Een collectie waar je "Sie" tegen zegt om maar eens lekker te parafraseren. Ogen kwam ik te kort, tijd had ik voldoende. Mijn eega had zich in een hoekje van de winkel genesteld terwijl zij me gadesloeg bij mijn ontdekkingstocht door de winkel. Ik zag zoveel dat ik zou willen kopen maar wist ook dat ik het alemaal zou moeten dragen.
Uiteindelijk wist ik mij te beperken tot twee boeken. Onkelchen van Sherko Fatah van wie ik momenteel De dief van Bagdad in het Nederlands aan het lezen ben (Ein weisses Land is de originele titel) en Die kleine Stadt van Heinrich Mann.
Ich bin ein glücklicher Mensch!

A & R Loodgieter- en Onderhoudsbedrijf uit Rotterdam belazert de kluit

Op kerstavond, 24 december, werden wij geconfronteerd met een verstopping van onze keukenafvoer.

Wij belden een loodgietersbedrijf via het telefoonnummer 040- 7112573 en kregen contact met de loodgietercentrale waar wij onze klacht doorgaven en graag geholpen wilden worden.
Hier vernamen wij dat er tussen 21.00 en 21.30 iemand zou komen.
Onze verbazing was groot dat er geen Eindhovens bedrijf maar mensen van A en R Loodgieterbedrijf uit Rotterdam voor mijn deur stonden.

Nog groter was mijn verbazing dat er tevoren al werd gezegd wat het tarief zou zijn en dat er contant moest worden afgerekend en dat er geef factuur gestuurd zou worden. Er was op dat moment nog geen werkzaamheid verricht behalve het kijken in de kruipruimte. Ook nog geen idee wat de oorzaak van ons probleem was.

U, lezer, begrijpt dat wij ons voor het blok gezet voelden en gezien het probleem akkoord moesten gaan met een arbeidsloon per uur van €188 en €95 aan voorrijkosten plus daarbij de BTW ter hoogte van € 39,43, met als totaal € 342,43. Van tevoren was er door de centrale op geen enkele wijze iets aangegeven over de hoogte van de kosten. Alternatieven niet mogelijk.

Achteraf bekeken ben ik van mening dat het gedeclareerde en betaalde bedrag niet in verhouding staat tot de geleverde prestatie, nog geen 45 minuten werk, en daarom ben ik van mening dat er een aanpassing aan dit notabedrag dient plaats te vinden.
Er is naar mijn idee misbruik gemaakt van de situatie om een exorbitant hoog bedrag te vereisen en dat contant te laten afrekenen.

Dit bericht stuurde ik daags na Kerstmis naar dit bedrijf. Sinds die periode werd ik iedere keer met een ander smoesje afgehouden. Overleg met de leidinggevende, drukte, ziekte. Inhoudelijk werd er niet gereageerd. Ik vind dit een schandelijke situatie en kom tot geen andere conclusie dat dit malafide praktijken zijn.

De Ooggetuige

Over geen enkele persoon verschenen zoveel boeken als over Adolf Hitler. Talloze historici, filosofen, psychologen en antropologen bogen zich over zijn leven, persoonlijkheid, geloof, gedrag en visie. Eminente biografen als Joachim Fest, Sebastian Haffner, Guido Knopp, Raul Hilberg en Ian Kershaw schreven indrukwekkende boeken over de dictator, die als geen ander de twintigste eeuw beïnvloedde met zijn fanatieke denkbeelden. Die stroom publicaties volgde vooral na de Tweede Wereldoorlog, toen de wereld zicht kreeg op de gruwelijke gevolgen van het nazisme, de dictatuur, de xenofobie, de concentratiekampen en vooral de Endlösung met als gruwelijk resultaat de vernietiging van zes miljoen Joden. In zijn boek Hitlers gewillige beulen toont Daniël Goldhagen aan dat de moord op de Joden geen toevalligheid was, maar het gevolg van een intrinsiek antisemitisch denken. Nog voor Hitler zijn vernietigingsmachine bedacht, leefde bij het Duitse volk de gedachte dat de Joden op de één of andere manier geëlimineerd moesten worden. Toen Hitler aan de macht kwam en hij zijn holocaust wilde starten, had hij dan ook geen enkele moeite om hiervoor medestanders te vinden die vol overtuiging aan zijn zijde stonden en hielpen bij de uitvoering van deze verschrikking. Bij hen leefde de opvatting dat de eliminatie van de Joden niet alleen noodzakelijk was, maar tevens gerechtvaardigd.

Dat waren allemaal bedenkingen achteraf, na de val van het Derde Rijk. Maar ook daarvóór hadden enkele intellectuelen hun bezorgdheid over het nazisme al geformuleerd, verkondigd en neergeschreven. Een van hen was de jood Ernst Weiß, die tijdens de Eerste Wereldoorlog als militaire geneesheer aan het oostfront streed, iets waarvoor hij in 1918 het Gouden Kruis voor Moed ontving. Tegelijk was hij een van de belangrijkste Duitstalige auteurs van het begin van de twintigste eeuw. Hij was bevriend met Franz Kafka en had contacten met illustere collega’s als Stefan Zweig, Thomas Mann en Joseph Roth. Hij was auteur van essays, novellen en zestien romans waaronder Die Feuerprobe, Der Aristokrat en Der Gefängnisarzt oder Die Vaterlosen. Een dag na de Rijksdagbrand op 27 februari 1933 verliet hij Berlijn en trok naar Praag om er zijn zieke moeder bij te staan. Na haar overlijden in 1934 vestigde hij zich als banneling in Parijs. In 1938 schreef hij in het kader van een literaire wedstrijd, gesponsord door de American Guild for German Cultural Freedom, zijn bekendste werk De ooggetuige. Hij hoopte de wedstrijd te winnen en zo een visum te bekomen voor de Verenigde Staten. Weiß won echter niet en bleef in armoede in Parijs. Toen de Duitsers op 14 juni 1940 de Franse hoofdstad binnenmarcheerden, pleegde hij zelfmoord. Zijn nalatenschap is vermoedelijk in beslag genomen door de Gestapo.
De ooggetuige is een verpletterend boek. Het verscheen pas in 1963 en werd in 1964 in het Nederlands vertaald. Onlangs verscheen een nieuwe uitgave. Het hoofdpersonage is een artspsychiater in een reservelazaret die geestelijk verminkte militairen behandelt. Een van zijn patiënten is een zekere A.H., een grootheidswaanzinnige, Jodenhatende fantast, die als gevolg van een hysterische aandoening niet meer kan zien. Medisch gezien is hij echter niet blind. De arts raakt door hem gefascineerd. en besluit A.H. te behandelen. Uiteindelijk geneest hij hem met alle fatale gevolgen van dien. Uiteraard gaat het hier om fictie, maar wie de levensloop van de auteur kent, begrijpt dat deze roman heel wat autobiografische elementen bevat. Weiß studeerde zelf voor arts, streed aan het front, zag van nabij de opkomst van het fascisme, dat teerde op een diepgeworteld antisemitisme. Als jood zag en proefde hij de door het christendom aangewakkerde haat van de Duitsers en andere ‘Arische’ volkeren tegen de Joden. ‘Mijn moeder “mocht” joden niet, ook al kende ze er maar een paar en wist ze van geen van allen iets kwaads. Misschien kwam het door haar katholieke opvoeding,’ schrijft Weiß. En zo start een ambivalent verhaal waarin ‘de ooggetuige’ van in zijn jeugd geconfronteerd wordt met liefde en bedrog, levenslust en gebroken illusies, hoge verwachtingen en tegenslagen, succesvolle mensen en zijn eigen diepe armoede. Weiß beschrijft in zijn roman indringend het begin van de Grote Oorlog. ‘In één klap was er geen Europa meer, de grenzen waren gesloten en overal vloeide bloed (…) Het kosmopolitisme was dood’. Het individu had geen enkele waarde meer, alleen de massa telde nog. En de categorische imperatief van Kant werd letterlijk omgedraaid: iedere mens werd middel tot het doel. Net zoals de auteur dat zelf deed, gaat het hoofdpersonage als arts aan de slag aan het front. Deze passages in het boek zijn beenhard, tot op de rand van het onverdraaglijke, vergelijkbaar met het boek Frontberichten van Edlef Köppen of het fotoboek Krieg dem Kriege van Ernst Friedrich, vol afbeeldingen van gueules cassées van verminkte soldaten. Als chirurg moet hij na zijn aankomst al onmiddellijk beginnen te opereren, in feite vooral amputeren, ‘letterlijk wadend in het bloed’. Later vecht hij zelf ook en schrikt van de vernietigingskracht van de mens. ‘Het innerlijke, het verpletterende, het verrukkelijk beestachtige, het barbaarse geluk, de barbaarse roes, is niet te beschrijven.’ Hij raakt gewond, herstelt en gaat aan de slag in een lazaret in Pommeren, waar hij geestelijk verminkten moet behandelen. En hier komt de blinde patiënt, korporaal A.H., op het toneel, ‘een eeuwige herrieschopper, een fanatieke hitser, oproerkraaier en querulant’ die zich weigert te laten behandelen door een Jood.
Beter dan in tal van zo veel non-fictie boeken ontleedt Weiß de woede, de rancune en de haat die Hitler drijft. De in zijn ogen onverdiende nederlaag, de dolkstoot in de rug van de Wehrmacht door joden en democraten en later die afschuwelijke Vrede van Versailles. Zijn levensdoel is de grote revanche. Van zijn aanhangers eist hij totale gehoorzaamheid. ‘Geen ruimte. Geen twijfel. Geen bedenkingen.’ En het lukte hem. Miljoenen mensen konden geen weerstand bieden aan zijn gruwelijke logica. De auteur beschrijft messcherp de morele ineenstorting van het Duitsland na de Grote Oorlog. Toen de joodse minister van Buitenlandse Zaken Walther Rathenau, die erin slaagde om Duitsland op het internationale toneel nieuw aanzien te geven, op een dag werd vermoord door extreemrechtse extremisten, protesteerde niemand. Integendeel, ‘velen waren geneigd het losgeslagen patriottisme van de beide fanatici als verontschuldiging te aanvaarden’, zo stelt het hoofdpersonage vast. En hij ziet met lede ogen hoezeer ook zijn kennissen en zijn eigen vriendin A.H. beginnen te bewonderen, bijna vereren. ‘Ze zag in hem een man die geen haat kende, die slechts van liefde, vaderlandsliefde vervuld was en van wie iedereen moest houden.’ A.H. verachtte de massa, maar diezelfde massa was in zijn ban. En ze vertrouwden hem, zelfs toen hij zich al vroeg aanmatigde dat hij zich nooit kon vergissen en dat hij de belichaming van hét recht was.
Slechts uitzonderingen wisten zich te handhaven. ‘Aan de geestelijke overmacht van H. was ik ontsnapt, want ik zag het gevaar,’ zegt het hoofdpersonage, maar ook hier spreekt Weiß zelf. Hij zag al vroeg in tot wat die fanaticus in staat was en hoezeer hij de kritische vermogens van de mensen uitschakelde. ‘Je kunt niet tot de massa afdalen als je je niet eerst ontdoet van wat je tot individu maakt: je scrupules en je geweten,’ en dat werd al snel duidelijk toen de stoottroepen van Hitler hun politieke tegenstanders in elkaar begonnen te slaan en te vermoorden. De rijksregering (en de andere politieke partijen) had niet door hoe gevaarlijk Hitler en zijn medestanders waren. Weiß legt in één korte zin uit waarom niet: ‘Zij dacht dat ze net zo waren als zij!’ Dat bleek al snel na de machtsovername in 1933 toen de auteur een ‘enorme modderstroom van verraad’ vaststelde. Niet zelden vloeide dat verraad voort uit de hoop op persoonlijk voordeel. Zo werden talloze joodse eigendommen verworven door leiders van de NSDAP, maar ook door gewone burgers.
Hoewel de auteur zijn roman schreef in 1938, nog twee jaar vóór de Tweede Wereldoorlog, was hij perfect op de hoogte van het bestaan van de concentratiekampen. Iets waarvan veel Duitsers na 1945 beweerden dat ze er niets van wisten, ‘Wir haben es nicht gewußt’. Maar de auteur wist het maar al te goed en dropt zijn hoofdpersonage in Dachau, waar hij de ergste folteringen ondergaat omdat hij een dossier over de vroegere ziekte van A.H. achterhoudt. Hij hoort hoe gevangenen gefolterd worden en brullen als dieren. Tot ze hem zelf aanpakken. ‘Nu begreep ik wat een onvoorstelbare macht de angst voor lichamelijke pijn over een mens kan hebben,’ aldus het hoofdpersonage. Uiteindelijk kan hij het kamp ontvluchten en Parijs bereiken, opnieuw een parallel met het lot van Weiß. Daar verhaalt hij over de moord op Röhm, de chef van de SA, die door Hitler werd uitgelegd als een noodzakelijkheid. ‘In dit uur was ik verantwoordelijk voor het lot van de Duitse natie en daarvoor was de opperste Rechter van het Duitse volk in die 24 uur ikzelf.’ Het is een letterlijk citaat van de Führer dat aantoont hoezeer de rechten en vrijheden in Duitsland waren uitgehold en hoezeer het lot van elke Duitse man en vrouw in handen lag van die fanatieke opperrechter die besliste over leven en dood.
‘Duitsland stonk naar moord en verraad en allen ademden die lucht in als was het rozengeur,’ zo schrijft de auteur in 1938. Geen wonder dat de Gestapo hem op de hielen zat en hem wilde liquideren als ‘vijand van het Duitse volk’. Zover heeft hij het niet laten komen. De ooggetuige Weiß benam zichzelf het leven nog vóór de fascisten hem te pakken kregen. Dit boek is het antidotum voor elke vorm van extremisme, en waarschuwt ervoor dat een fanatieke fantast in staat is om een heel volk mee de afgrond in te sleuren. Het gaat om de bekentenis dat de massamens in staat is tot de gruwelijkste zaken. Dit boek en zijn auteur verdienen een ereplaats in de galerij van de groten. De ooggetuige is een klassieker.

Recensie door Dirk Verhofstadt

Een van mijn meest favoriete gedichten.

Een van mijn meest favoriete schrijvers is Dylan Thomas, een van mijn favoriete gedichten is:

Do not go gentle into that good night

Do not go gentle into that good night,
Old age should burn and rave at close of day;
Rage, rage against the dying of the light.

Though wise men at their end know dark is right,
Because their words had forked no lightning they
Do not go gentle into that good night.

Good men, the last wave by, crying how bright
Their frail deeds might have danced in a green bay,
Rage, rage against the dying of the light.

Wild men who caught and sang the sun in flight,
And learn, too late, they grieved it on its way,
Do not go gentle into that good night.

Grave men, near death, who see with blinding sight
Blind eyes could blaze like meteors and be gay,
Rage, rage against the dying of the light.

And you, my father, there on the sad height,
Curse, bless, me now with your fierce tears, I pray.
Do not go gentle into that good night.
Rage, rage against the dying of the light.

Voor 2013 alle goeds toegewenst aan allen!

Managementcursus

Vanaf nu kan er worden ingeschreven voor de managementcursus: "Hoe intensiveer ik het contact met mijn medewerkers."

Schandalig of hoe de politiek levensbeschouwelijke TV de nek omdraait

Het nieuwe kabinet stopt met de subsidie voor de specifiek levensbeschouwelijke omroepen. Programma's als Kruispunt, Songs of Praise en Het Vermoeden moeten straks worden betaald uit de portemonnee van de KRO en de NCRV.

 

IKON, RKK, Human, de Joodse omroep, het hindoeïstische OHM, de boeddhistische omroep BOS en de Zendtijd voor Kerken krijgen straks geen eigen budget meer. Daarmee vallen al hun huidige inkomsten weg; de zogeheten 'artikel 2.42-omroepen' hebben geen leden met bestaan bij de gratie van subsidie.

VVD en PvdA willen ze (net als het vorige kabinet) laten opgaan in grotere omroepen als de KRO-NCRV en de VPRO.

Het maandag gepresenteerde regeerakkoord gaat echter een stap verder dan eerdere plannen: de omroepen raken behalve hun zelfstandigheid ook hun volledige budget kwijt. Aanvankelijk werd het budget enkel verlaagd.

De maatregel maakt deel uit van een groter pakket omroepbezuinigingen. Het schrappen van de levensbeschouwelijke omroepjes levert 14 miljoen euro op, het complete pakket 100 miljoen. Volgens Henk Hagoort, voorzitter van de publieke omroepen, zullen ook kijkers merken dat de hand in Hilversum op de knip gaat. De omroepen hebben al kostenbesparingen doorgevoerd en zullen volgens hem nu in de programma's zelf moeten gaan snijden.

De IKON is niet bereikbaar voor commentaar. Scheidend IKON-directeur Martin Fröberg stelde in april in Trouw dat Hilversum het belang van kerken in de maatschappij 'wel eens onderschat'. 'Het idee hier is: kerken lopen leeg', vertelde hij toen. 'Ja, de ontkerkelijking vindt plaats. Maar het aantal mensen dat zoekende is, neemt toe. Daarin hebben wij als omroep een rol te spelen.' (Bron: Trouw)

Het enige geluid dat men in de politiek voorstaat is het neo-liberale gouden kalf dat aanbeden moet worden. 'Zin geven geeft geen betekenis, alleen nut', is het adagium van deze politici.

Het mogelijk verdwijnen van CKV in het voortgezet onderwijs

Het is slechts een heel klein artikeltje op pagina 21 in de NRC van vrijdag jl. Het demissionaire kabinet heeft een wetsvoorstel ter consultatie gepubliceerd. Men is van zins om het vak CKV, Kunstzinnige Culturele Vorming, als apart examenvak voor HAVO en VWO te laten verdwijnen. Tijd en geld dat vrijkomt moet ten goede gaan komen aan de zogenaamde kernvakken wiskunde, Engels en Nederlands. Een klein bericht, dat velen misschien niet lezen of overslaan, maar dat, indien dit plan doorgaat grote gevolgen zal hebben.

Dit kabinet, waarvan al heel snel bekend werd dat het met cultuur niets op heeft, dit gezien de enorme bezuinigingen die er zijn doorgevoerd en gaan worden, gaat ook ingrijpen in het onderwijs. Maar ook dit is wederom niets nieuws.

In de wijsheid heeft men kernvakken benoemd, die op bijna religieuze wijze heilig zijn verklaard. Deze vakken moeten op grootse wijze aan leerlingen worden gepresenteerd, geleerd, en vooral getoetst worden tot een obligaat minimum niveau om de jeugd van nu op te stuwen in de vaart der volkeren.

Hier tegenover staat de kaalslag voor een vak als CKV dat dan maar moet integreren in andere vakken want scholen behouden een “algemene wettelijke opdracht voor culturele vorming”.

Als het gaat over de culturele vorming heeft de politiek heel wat uit te leggen. Behalve dat ieder bewindspersoon die op Onderwijs terecht komt probeert om zijn/haar ei te leggen en uit te broeden om vooral maar niet vergeten te worden is dit ingrijpen vooral weer vergezeld van de nodige onkunde over wat onderwijs inhoudt. Maar ook dit is niet nieuw.

Onderwijs gaat niet alleen over cognitie maar heeft ook een pedagogische en een didactische taak die onze jeugd moet helpen om als een goed geschoolde mens een plek in onze maatschappij te vinden. Hiertoe is een belangrijk onderdeel de “Bildung”, de opleiding die breed is en hen kennis laat maken met wereld en cultuur en zijn geschiedenis.

Eerder vond er al een kaalslag plaats met betrekking tot het literatuuronderwijs binnen het vak Nederlands en de andere talen. Eisen werden geminimaliseerd. Het aantal boeken dat moet worden gelezen en dan nog in de oorspronkelijk taal is bedroevend weinig. Vakoverstijging en verbinding van diverse vakken is iets dat amper plaatsvindt. Vraag een leerling om geschiedenis, literatuur, filosofie, muziek, kunst, economie, om maar een voorbeeld te noemen, met elkaar te verbinden en sta verbaasd van de reacties en antwoorden. Verbanden kunnen niet worden gelegd omdat o.a. vormende vakken geen prioriteit hebben, men voorbijgaat aan het belang van deze vakken.

Als men op deze manier gaat ingrijpen in een vak als CKV betekent dit een verdere afbraak van het onderwijs. Als de vormende vakken gaan verdwijnen zullen op termijn profielen als het C en M profiel, dat nu ook al wordt vervuild door wiskunde gaan verdwijnen. Niet veel later zullen vakken als muziek, tekenen, levensbeschouwing, godsdienst en filosofie en gym ook geen nut meer hebben in deze neo-liberale maatschappij. Alleen nog kern- en béta-vakken, de rest wordt overbodige ballast. Wat vergeten wordt is dat al deze vormende vakken zin hebben, betekenis geven aan datgene dat noodzakelijk is om als een volwaardig mens in de maatschappij een plaats te vinden.

Maar misschien zie ik het wel te somber. Waarvoor zijn deze vakken nodig als er straks geen bibliotheken meer zijn, theaters, schouwburgen, concertzalen, musea? Ze zijn als het zo doorgaat allemaal wegbezuinigd, hebben geen nut en daarbij leiden we ook geen mensen meer op die musicus willen worden of kunstenaar of filosoof of acteur.

Een nieuwe wereld, een nieuw Utopia, geen plaats, de letterlijk betekenis van Utopia, maar ook voor het leren van de betekenis van dergelijke woorden is dan geen ruimte meer.